,,განდევნილობა და პრივილეგირებულობა, ბედნიერება და უბედურება - იაკობის მსგავსად ასე ძლიერ არავის უგრძნია, რომ ეს საპირისპირო მოვლენები ერთმანეთს ცვლიან და მათ მხოლოდ ერთი ნაბიჯი აშორებთ”

მილან კუნდერა

,,... დღეს 21-23 საათისთვის A ბანაკის მე-3 პოსტზე მომიწია მორიგეობამ. ადგილზე მისულს, იქ პატიმარი ჯუღაშვილი დამხვდა. ცოტა ხნის შემდეგ, მან ღობეს გადააბიჯა და დამტვრეული გერმანულით მომთხოვა, რომ მისთვის მესროლა, რაზეც ვუპასუხე, რომ სისულელისთვის თავი დაენებებინა, ბარაკში დასაძინებლად დაბრუნებულიყო და ხვალ გაგვეგრძელებინა საუბარი. მას ჩემი სიტყვები თითქოს არ ესმოდა და დაჟინებით მიმეორებდა, რომ არ ვყოფილიყავი მხდალი და დაუყონებლივ მესროლა მისთვის.

როდესაც უფრო მივუახლოვდი, დავინახე, რომ მას ხელში ჯოხი ეჭირა, რომელსაც ჯერ მიწას ურტყამდა, შემდეგ კი ჰაერში ქნევა დაიწყო. ალბათ ეს ტოტი იქვე ხეს ჩამოატეხა.

მოულოდნელად პატიმარმა ტოტი გადააგდო, მავთულხლართის შიდა ზოლს გადააბიჯა, ნეიტრალურ ზონას გასცდა და მეორე ფეხით მავთულხლართებზე შედგა.

ამავდროულად მან მარცხენა ხელი ერთ იზოლაციას ჩასჭიდა და მალევე გაუშვა, შემდეგ კი მყისიერად დენის ძაბვიან მავთულს შეეხო, თუმცა იმ მომენტში არაფერი მომხდარა. შემდეგ იმავე მავთულს მარჯვენა ხელიც ჩაავლო, მარცხნივ გადაიწია და სწორედ ამ მომენტში გავისროლე.

როდესაც იგი იზოლაციას შეეხო, კიდევ ერთელ დამიყვირა - ,,ისროლე, ისროლე!“

მთელი ამ დროის განმავლობაში სულ ვუყვიროდი, რომ გამოსულიყო აკრძალული ტერიტორიიდან.

სანამ ძაბვიან მავთულს შეეხებოდა, იგი ჯერ წამოიმართა, მარჯვენა ფეხი უკან წაიღო, მკერდი შიგნით შეწია და დაიყვირა - ,,დარაჯო, ნუ იქნები მხდალი!“,

მავთულის შეხებისთანავე, ბრძანების შესაბამისად მოვიქეცი და ვესროლე.“

SS-ის ქვედანაყოფის მეთაური (როთენფიურერი) კონრად ჰარფიხი.

ასეთი იყო იაკობ ჯუღაშვილის, სტალინის შვილის სიცოცხლის ბოლო წუთები.

ზაქსენჰაუზენის ბანაკის არქივი.

რა მოხდა სიკვდილამდე რამდენიმე დღით ადრე? რა ვერსიები ჰქონდათ საკონცენტრაციო ბანაკში მასთან ერთად მყოფ ტყვეებს? რამდენად კანონიერი და დროული იყო გასროლა? თუკი ეს სუიციდის მცდელობა იყო, მაშინ რატომ ფიქსირდება თავის არეში საკონტროლო გასროლის კვალი?

შევეცდები ამ კითხვებს, მოწმეთა ჩვენებების, SS-ელების დაკითხვის ოქმების და საგაზეთო პუბლიკაციების მიხედვით ვუპასუხო.

დავიწყოთ სულ თავიდან:

უდავოა, რომ 1941 წლის 16 ივლისს, უფროსი ლეიტენანტი იაკობ ჯუღაშვილი, რომელიც მე-14 საბჭოთა სატანკო დივიზიის, მე-14 საარტილერიო დივიზიონში მსახურობდა, ლიოცნოს (Lionzno) მისადგომებთან ტყვედ ჩავარდა. თუმცა, უშუალოდ დატყვევების გარემოებებმა, მაშინვე უამრავი კითხვა წარმოშვა. მოგვიანებით, ჟურნალი ,,შპიგელი“ რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს არქივების მასალებზე დაყრდნობით წერდა, რომ როდესაც საბრძოლო ზონაში იაკობს საბჭოთა მზვერავი ნაწილები უშედეგოდ დაეძებდნენ, ისინი მის ქვედანაყოფს მოწყვეტილ ჯარისკაცებს გადააწყდნენ. უკანდახევისას მათ ერთად გადაიცვეს სამოქალაქო ტანსაცმელი და საბუთები საგულდაგულოდ გადამალეს. გარკვეული მანძილის გავლის შემდეგ, იაკობმა მათ გზის გაგრძელება უბრძანა, თვითონ კი ჩამოჯდა და ამხანაგებს ამ სიტყვებით დაემშვიდობა - ,,გზა განაგრძეთ, მე დასვენება მინდა.“ შესაბამისად, გამორიცხული არ არის, რომ იაკობ ჯუღაშვილი გერმანელებს ნებაყოფლობით ჩაჰბარდა ტყვედ. ასევე ვერ გამოვრიცხავთ, რომ მთელი შემდგომი დროის განმავლობაში, პატრიმრობისას იგი ფსიქოზით იტანჯებოდა, სასოწარკვეთილი და გამოფიტული სიკვდილს დაეძებდა, რომელსაც 1943 წლის 14 აპრილს შეხვდა კიდევაც.

1941 წელის ივლისში კი იოზეფ გებელსი უბედნიერესი იყო. მესამე რაიხის პროპაგანდის შეფმა ხელთ ,,ოქროს მადანი” იგდო.

,,...წითელ არმიაში სრული უმართაობა სუფევს! საბჭოთა ჯარები უწესრიგოდ და ცუდად არიან ორგანიზებული! ხელმძღვანელობა ქვედანაყოფებს უგუნურად, სულელურად და იდიოტურად აგზავნის ცეცხლში, პირდაპირ ცეცხლში!” კითხულობდა გერმანიის პროპაგანდის მინისტრი სამხედრო ტყვე იაკობ ჯუღაშვილის დაკითხვის ოქმში. ნაცისტური პროპაგანდა სრული სიმძლავრით ამოქმედდა: რადიოსადგურები რუსულ ენაზე გადასცემდნენ დაკითხვის ოქმებიდან ამონარიდებს, ხოლო ფრონტის ხაზზე და წითელი არმიის ზუგრში ჩამოყრილ სააგიტაციო ფურცლებს გერმანელი ოფიცრებით გარშემორტყმული სტალინის შვილი იყო გამოსახული.

იაკობის ტყვეობა ძვირად დაუჯდა მეუღლეს - იულიას და მათ ქალიშვილს.

სტალინის ბრძანებით დედა დააპატიმრეს, ხოლო ქალიშვილი ,,ბავშვთა სახლში” გააგზავნეს. ,,მოღალატეებს“ სტალინი ყოველთვის სწრაფად და დაუნდობლად უსწორებდა ანგარიშს.

ამონარიდი დაკითხვის ოქმიდან:

ჰაუპტმანი (კაპიტანი) როიშლე:

• როგორ მოხდა თქვენი, როგორც სტალინის შვილის ამოცნობა?

იაკობ ჯუღაშვილი:

• ჩემი დანაყოფის წევრებმა გამცეს.

• მივაწოდოთ რადიოგადამცემის საშუალებით ინფორმაცია მამათქვენს, რომ ტყვეობაში ჯანმრთელად და კარგად ხართ?
• არა, არა, გთხოვთ არა!
• რატომ არა? როგორი ურთიერთობა გაქვთ მამასთან?
• არც ისე კარგი. არ ვიზიარებ მის პოლიტიკურ შეხედულებებს და იშვიათად ვნახულობ.
• ბანაკში კარგად გეპყრობიან?
• დიახ.
• რაიმე ხომ არ ჩამოგართვეს?
• არა. კი არა და - დიახ! ერთმა ჯარისკაცმა მითხრა, რომ ჩექმები უნდა გამეხადა, მოეწონა ჩემი ჩექმა. სანაცვლოდ თავისი შემომთავაზა. დავთანხმდი, რადგან ჩემი ჩექმები ძალიან მიჭერდა, ესენი კი ძალიან კომფორტულია.“

იაკობი ზაქსენჰაუზენის ცნობილ საკონცენტრაციო ბანაკში მოათავსეს. ამ ბანაკში ოთხი ბრიტანელი (ირლანდიელი) სამხედრო ტყვეც იმყოფებოდა, რომელთა ბარაკშიც სიცოცხლის დარჩენილი დრო გაატარა იაკობმა:

• თომას ქაშინგი
• პატრიკ ო’ბრაიენი
• ენდრიუ უელში
• უილიამ მერფი

მათთან და იაკობთან ერთად, ამავე ბარაკში რუსი წითელარმიელი ტყვე - ვასილ კოკორინიც იყო შესახლებული.

ზაქსენჰაუზენის ბანაკის და სხვა გერმანულ სახელმწიფო არქივებში, მათგან ორის - ქაშინგის და კოკორინის ჩვენებები იძებნება.

უელში და ქაშინგი ზაქსენჰაუზენში მას შემდეგ აღმოჩნდნენ, რაც გერმანულმა სამხედრო დაზვერვამ - აბვერმა მათი, სამხედრო ტყვეების რეკრუტირება სცადა. ისინი სპეციალური წვრთნის შემდეგ შოტლანდიაში უნდა გადაესროლათ დივერსიული აქტების მოსაწყობად, თუმცა უკანასკნელ მომენტში, გესტაპომ მათი ფარული მიყურადებით გაარკვია, რომ ისინი დაშვებისთნავე ჩაბარებას აპირებდნენ და ოპერაცია გააუქმა.

თომას ქაშინგმა ორი ჩვენება მისცა. პირველად იგი იაკობის გარდაცვალების ღამითვე გესტაპომ დაკითხა. მეორედ კი, 25 წლის შემდეგ, 1968 წლის 23 მარტს, გაზეთ ,,შპიგელის” ჟურნალისტს მისცა ინტერვიუ, რომელიც ამ გამოცემის მე-13 ნომერში დაბეჭდა. ჩვენებები ერთმანეთისგან საგრძნობლად განსხვავდება. ,,შპიგელთან” ქაშინგი დეტალურად უღრმავდება იაკობის თვისებებს და თითქოს თანაუგრძნობს კიდევაც მას, ხოლო გესტაპოს დაკითვაზე იგი ხისტი და შედარებით სიტყვაძუნწია და თხრობის მანერაც უფრო თავისმართლების შთაბეჭდილებას ტოვებს. იაკობის გარდაცვალების შემდეგ ქაშინგი გესტაპომ სასტიკად გააფრთხილა, რომ ამ თემაზე არ ესაუბრა, რასაც იგი 1968 წლის ინტერვიუშიც ადასტურებს.

ქვემოთ უცვლელად გთავაზობთ ორთავე დოკუმენტს.

გესტაპოსთვის მიცემული ჩევენება:

ინგლისის არმიის მოქმედი ჯარისკაცი, უფროსი სერჟანტი თომას ქაშინგი

,,ბანაკში მყოფ ორ რუსსა და ინგლისელებს შორის ბოლოს პერიოდში უსიამოვნებები არ წყდებოდა. ეს გამოწვეული იყო იმ ფაქტით, რომ ორივე რუსი ხშირად ითხოვდა კომენდანტთან საუბარს. ჩვენი აზრით, პატარა რუსს სისტემატიურად მიჰქონდა გესტაპოსთვის ბანაკის ამბები.

საღამოს, როდესაც ერთად ვისხედით, ჩვენთან პატარა რუსი შემოვიდა და მოყოლა დაიწყო, რომ რუსეთში იგი ინჟინერის თანამდებობაზე მუშაობდა და 900 მანეთი ხელფასი ჰქონდა, მაშინ როდესაც ჩვენს ერთ ამხანაგს ბანაკში 900 მანეთის ღირებულების საათი ხელზე ეკეთა და ზედ 1500 მანეთის კოსტიუმი ეცვა. მისივე თქმით, რუსებს ძალიან უჭირთ გერმანელების წინააღმდეგ ბრძოლა და რომ რუსეთმა წამოიწყო ეს ომი, რომელსაც თვითონვე ეწირება.

მსგავს რაღაცებს პატარა რუსი მხოლოდ მაშინ ლაპარაკობდა, როდესაც ჯუღაშვილი მის სიახლოვეს არ იყო. ვფიქრობ, რომ მას ძალიან ეშინოდა იაკობის.

მე ჩემს მეგობრებს ვუთხარი, რომ უკეთესი იქნებოდა რუსები ბარაკის თავში და ჩვენ ბოლოში ვყოფილიყავით.

როდესაც ჯუღაშვილი ჩვენთან მოდიოდა, იგი აბსოლიტურად ბოლშევიკურ პროპაგანდას ეწეოდა. ამბობდა, რომ როდესაც ომი დამთავრდება, წითელარმიელები ესპანეთამდე ჩავლენ, გრაფებს და ბარონებს დახოცავენ და გესტაპოს თანამშრომლებიც იმავე ბედს გაიზიარებენ. მისი აზრით, ჰიტლერი მხოლოდ მარიონეტი გახლავთ და მის უკან ბარონები, გრაფები და სხვა მაღალი რანგის ადამიანები დგანან. მისივე მტკიცებით, მას რუსულენოვანი გაზეთი გადასცეს, სადაც პირველივე გვერდზე ეწერა, რომ გენერალი გუდერიანი მოსკოვში დაატყვევეს.

ამაზე მე ვუპასუხე, რომ გუდერიანი ახლა გერმანიაშია, სატანკო ჯარების ინსპექტორია, რისი დადასტურებაც უამრავ ჯარისკაცს შეუძლია.

განსაკუთრებით გამაღიზიანა მისმა ნათქვამმა, რომ ინგლისელი ჯარისკაცები დებილები არიან, გერმანიის მხარეს იბრძვიან და მეფეც გერმანელი ჰყავთ.

იგი ასევე ყვებოდა, თუ როგორ სცემა რეზინის ხელკეტით გერმანელმა რიგითმა რუს გენერალს. ასევე როგორ გახადეს უკრაინელებმა სამხედრო ფორმები დაჭრილ რუს ოფიცრებს, რომლებიც ჯერ კიდევ ცოცხლები იყვნენ და გაყიდეს.

ის ამბობდა, რომ როდესაც გერმანია პოლონეთს თავს დაესხა, 200 000 პოლონელი ოფიცერი და რიგითი რუსეთის მხარეს გადავიდა და ისინი ახლაც გერმანიის წინააღმდეგ იბრძვიან. ასევე დიდ ტყუილს უწოდებდა იმ ამბავს, როდესაც გერმანელებმა საერთაშორისო პრესა მიიწვიეს და სარდაფებში გორებად დაყრილი გვამები ანახეს, რომლებიც რუსებმა დახოცეს. სინამდვილეში კი ისინი გერმანელების დახოცილები იყვნენ და მათ პრესა შეცდომაში შეჰყავდათ.

ომის დასრულების შემდეგ, ყველა გერმანელი ვისაც მუშაობა შეუძლია, რუსეთში უნდა გაგზავნონ და რაც გერმანიამ დაანგრია, საკუთარი ხელით ბოლო ქვამდე აღადგენინონ.

ყვებოდა ტროცკიზე, რომელიც მისი აზრით გერმანიის ჯაშუში გახლდათ.

შეწუხებული იყო იმ ფაქტით, რომ თითქოს გერმანელმა ოფიცრებმა რუს ტყვეებს ზამთრის ტანსაცმელი და ფეხსაცმელი წაართვეს, რომელსაც თავად იცვამდნენ.

იგი ასევე უკმაყოფილო იყო ამერიკით და ინგლისით. დარწმუნებით ყვებოდა, რომ ამერიკა და ინგლისი რუსეთს საერთოდ არ ეხმარებიან და არ გამორიცხავდა, რომ ომის დასრულების შემდეგ, რუსეთს ამერიკის და ინგლისის განადგურება მოუწევს.

ერთ საღმოს მოყვა, რომ ჩვენი ბანაკის გვერდით სხვა ბანაკიც არის, სადაც გერმანელი კომუნისტები და რუსი კომისრები არიან დატყვევებულები. მათ არ აძლევენ საკვებს, იმყოფებიან გაუსაძლის პირობებში და შიმშილით იხოცებიან. მისივე თქმით, ეს ყველაფერი საკუთარი თვალით ნახა.

ასევე ყვებოდა, რომ ბერლინში ციხეში ჯდომისას, გესტაპოელებმა სამოქალაქო ტანსაცმელი შეუტანეს და შესთავაზეს წაჰყოლოდა ქალაქში - თეატრებსა და კინოში, სადაც ნახავდა თუ როგორ ცხოვრობდა გერმანიის მუშათა კლასი, რაზედაც იაკობმა, მისივე მონაყოლის მიხედვით, უარი თქვა.

მთელი ამ პროპაგანდის შესახებ მე ჩემს თანამებრძოლებს მოვუყევი და ავღნიშნე, რომ იაკობი ძალიან ბინძურ თამაშს ეწეოდა და უკეთესი იქნებოდა თუ მასთან საქმეს არ დავიჭერდით.

როდესაც ჩვენ კვების ყოველდღიური რაციონის გარდა, კიდევ დანამატი მივიღეთ, იაკობს ვუთხარით, რომ მას ეს დანამატი არ ერგებოდა, რაზეც მან, რა თქმა უნდა უკმაყოფილება გამოთქვა. მას არ ესმოდა, თუ რატომ შეუწყდა ასე უცებ დანამატი, მაშინ როდესაც, აქამდე მას ყოველდღე იღებდა. მე ვუთხარი, რომ ეს იმიტომ ხდება, რადგან რუსეთმა ჟენევის და ჰააგის კონვენციას ხელი არ მოაწერა და რუსეთი არ არის ჟენევის კონვენციის წევრი. მე ჩემს თანამებრძოლებს გავუზიარე ჟენევის კონვენციის აქტის ტექსტი. ხელმოწერაზე უარი გამოწვეულია იყო იმ ფაქტით, რომ რუსები ფიქრობდნენ, რომ ხელის მოწერის შემთხვევაში რუსი ჯარისკაცები სიცოცხლის ბოლო წუთამდე აღარ იბრძლებდნენ. ამ კონვენციასთან მიუერთებლობა რუსი ჯარისკაცების წინააღმდეგ მოწყობილი პირდაპირი ტერორი იყო. ამაზე ჯუღაშვილმა თქვა, რომ შვედეთან მიღწეულია შეთანხმება, რომლის მიხედვით გერმანია ვალდებულია რუს სამხედრო ტყვეებს ისე მოექცნენ, როგორც რუსები ექცევიან გერმანელ სამხედრო ტყვეებს. მის თქმით, გერმანელი სამხედრო ტყვეები ყოველდღიურად 900 გრამ პურს, 100 გრამ კარაქს და სხვა საკვებს იღებენ.

მან ასევე აღნიშნა, რომ 12 ადამიანის სია ჰქონდა, რომელთა დახოცვასაც საკუთარი ხელით აპირებდა. ერთს - იაკობსონი ჰქვია, ხოლო მეორეს - კაპიტანი შულცი. ზემოთ აღნიშნული კაპიტანი შულცი ლიუბეკის საკონცენტრაციო ბანაკის ოფიცერი იყო, სადისტი. იაკობის თქმით, იგი მთელი ღამის განმავლობაში საათში ერთხელ აღვიძებდა მას და აიძულებდა ნახატი პეიზაჟისათვის ეცქირა. ამის გამო იგი თვლიდა, რომ შულცი უნდა მოეკლა.

რომ არა ჩემი უარი, იგი ალბათ მთელი ღამე განაგრძობდა მსგავსი პროპაგანდისტული ამბების მოყოლას. მე მას ვთხოვე, ეს ამბები თავისთვის შეენახა და საუბარი აღარ გაეგრძელებინა.

გუშინ საღამოს ჯუღაშვილი ჩემთან მოვიდა და მითხრა, რომ ჩვენ - ინგლისელებს დისციპლინა არ გაგვაჩნია! რომ ის არ იყო უბრალოდ ვიღაც, არამედ ის იყო - უფროსი ლეიტენანტი ჯუღაშვილი, ამხანაგი ჯუღაშვილი! რაზედაც მე ვუპასუხე, რომ ის არ იყო ჩემი ამხანაგი, არამედ იგი არის ადამიანი, რომელიც მხოლოდ და მხოლოდ პრობლემებს ქმნის.

მეც და ჩემს თანამებრძოლებს ხშირად გვიწევდა საპირფარეშოს გაწმენდა, რადგან ჯუღაშვილი არასდროს აჭერდა ჩარეცხვის ღილაკს ხელს. იყო შემთხვევები როდესაც უნიტაზის სახურავი მთლიანად იყო მოსვრილი. ამიტომ, ჩემს თანაგუნდელებს ვუთხარი, რომ ეს ბოლო წვეთია და საკმარისია ამის მოთმენა.

დღეს, ნაშუადღევს ჩვენ - ოთხმა ინგლისელმა ჩვენი ბარაკი დავალაგეთ. რამდენიმე ხნის შემდეგ ერთ-ერთი ჩვენთაგანი - მერფი, საპირფარეშოში გავიდა და დაგვიძახა, რომ სასწრაფოდ მივსულიყავით და საკუთარი თვალით გვენახა, თუ რას ჰგავდა იქაურობა. მისულებს დაბინძურებული, ჩაურეცხავი უნიტაზი დაგვხვვდა, რომელიც მერფის შესვლამდე ჩვენ საგულდაგულოდ გვქონდა გაწმენდილი. იმავე დღეში იყო მეორე უნიტაზიც. ცოტა ხანში ჯუღაშვილიც მოვიდა და მე გამწარებულმა მივაძახე, რომ იგი - ძალიან უსამართლო ადამიანი იყო, რაზეც მიპასუხა, რომ - რა მისი ბრალი იყო, თუ ჩვენ საპირფარეშოს არ ვალაგებდით?! გაბრაზებულზე ვუთხარი, რომ მსგავსი შემთხვევა კიდევ ერთხელ თუ განმეორდებოდა, ჩვენ აუცილებლად მოვიყვანდით გერმანელ ზედამხედველს და მის ნამოქმედარს ვაჩვენებდით. გარდა ამისა, მე მას ვაჩვენე სიგარეტის ნამწვავები, რომლებიც ტუალეტის წყლის ავზში იყო ჩაყრილი. ეს სიგარეტი რუსული წარმოების ,,იავას” მარკის იყო, რომელსაც ჩვენ ნამდვილად არ ვეწეოდით. ჯუღაშვილი მყისიერად გაგვეცალა და ჩვენთან პატარა რუსი დარჩა. მას ვუთხარით, რომ თუ კიდევ ერთხელ მოხდებოდა მსგავსი შემთხვევა, ამის ჩამდენ რუსს მისსავე სიბინძურეში ჩავაყოფინებდით თავს.

ცოტა ხანში ჯუღაშვილი უკან დაბრუნდა და მე მას პირში ვუთხარი, რომ მისი მონა არ ვარ, რომ ინგლისელ ოფიცერს საკმარისი შეგნება აქვს, რომ მსგავსი საქციელი არ ჩაიდინოს! ამის გაგონებაზე იგი ეზოში გავიდა და პატარა რუსი შიგნით დარჩა. როცა ბარაკში დავბრუნდი, ინგლისიელი ოფიცრების ხმამაღალი ლაპარაკი შემომესმა. მაშინვე გავედი დერეფანში და დავინახე, რომ პატარა რუსმა ო‘ბრაიენს ხელი ჰკრა, ო;ბრაინმა კი საპასუხოდ სახეში მუშტი ჩაარტყა. ამასობაში ჯუღაშვილი ისევ შემოვიდა და მკითხა - ,, თქვენ გჯერათ, რომ ერთ- ერთი საპირფარეშო მე მოვსვარე?“ მე ვუპასუხე - ,,კი, ერთ-ერთი შენ დასვარე, რადგან ბარაკში ორი რუსი და ოთხი ინგლისელი ვართ და ჩვენ ოთხივენი სამუშაოზე ვიყავით.“ ამ პასუხის მოსმენისთანავე ჯუღაშვილმა ტერიტორია დატოვა.

დაახლოებით 1 საათის შემდეგ ჩემმა თანამებრძოლებმა მითხრეს, რომ იაკობმა უნტერშარფფიურერ იუნგლინგს დაუძახა. მე არ ვიცი, თუ რაზე ისაუბრეს, რადგან დასაძინებლად დავწექი. როდესაც გავიღვიძე, უნტერშარფფიურერმა საჭმელი მოგვიტანა და ჩვენ ოთხმა გავინაწილეთ. დავინახეთ, თუ როგორ დაუძახა იუნგლინგს ჯუღაშვილმა. ჭამის შემდეგ ჩვენ, ინგლისელებმა ცოტა ხნით ფეხბურთი ვითამაშეთ. ჯუღაშვილმა ისევ მოიხმო იუგლინგი. არც ისე შორს ვიდექი და გავიგონე, თუ როგორ უთხრა ჯუღაშვილს, რომ კაპიტანთან და კომენდანტთან დაკავშირება უშედეგო გამოდგა, რადგან ამჟამად ისინი ადგილზე არ იმყოფებოდნენ.

ამასობაში შებინდდა და ჩვენ, ინგლისელები ბარაკებში დავბრუნდით და საუბარი დავიწყეთ. ჯუღაშვილი გარეთ დარჩა. იგი ღობის პირას დადიოდა და არა იმ ბილიკზე, რომლითაც ყოველ დღე ვსარგებლობდით.

როდესაც დაბნელდა, უეცრად ადამიანის ხმა, ძაღლის ყეფა და ბოლოს ერთი გასროლა გავიგონეთ. მეგობრებს ვუთხარი, ალბათ დარაჯმა გამაფრთხილებელი გასროლა გააკეთა, რომ ჯუღაშვილი ბოლო-ბოლო ბანაკში დაბრუნდეს-მეთქი. ამ საუბრისას ბანაკში ობერშტურმფიურერი, ობერშტურმბანნფიურერთან ერთად შემოვიდა და პატარა რუსს მიაშურეს. ერთ-ერთი ოფიცერი ხმამაღლა ლაპარაკობდა და გავიგონე სიტყვა ჯუღაშვილი და მგონი სტალინიც, ოღონდ ამაზე თავს ვერ დავდებ. ცოტა ხანში, ორთავე ოფიცერი უნტერშარფიურერთან ერთად ჩვენს ოთახში შემოვიდა და მე მათ დღევანდელ შემთხვევაზე მოვუყევი. რა თქმა უნდა, ყველაფერი არა, მხოლოდ ის რაც მნიშვნელოვნად ჩავთვალე.

ობერშტურმფიურერმა მითხრა, რომ სანამ ბრძანება არ მოვიდოდა, ოთახის დატოვების უფლება არ გვქონდა. მკითხა, თუ ვიცოდი რა ხდებოდა, რაზეც ვუპასუხე, რომ მხოლოდ ის ვიცოდი, რომ ორივე რუსი ბარაკში აღარ იყვნენ - ერთი ნამდვილად აღარ არის აქ, მეორე კი ეზოშია და ჯერ-ჯერობით იქ დარჩება. ამ საუბარში გავიგონეთ ადამიანების ფეხის ხმა და წასვლამდე ობერსტურმფიურერმა მითხრა, რომ უნდა მოვმზადებულიყავი ხვალინდელი ჩვენებისთვის, რომელშიც უნდა მომეყოლა - თუ რა მოხდა ბანაკში.”

ზაქსენჰაუზენის ბანაკის არქივი.

ჟურნალი ,,შპიგელი” #13, 25.03.1968 წელი.

,,სტალინის შვილი თავს უარყოფილად გრძნობდა“

მოწმის - თომას ქაშინგის მონათხრობი იაკობ ჯუღაშვილის ცხოვრებაზე ზაქსენჰაუზენის საკონცენტრაციო ბანაკში.

1943 წლის 14 აპრილს, ზაქსენჰაუზენის ბანაკის ელექტროდენიან მავთულხლართებზე დაიღუპა სტალინის უფროსი ვაჟი, იაკობ ჯუღაშვილი. საბჭოთა კავშირის საგრეო საქმეთა მინისტრ - მოლოტოვის დისშვილთან და ოთხ ბრიტანელ სამხედრო მოსამსახურესთან ერთად, იაკობი მოთავსებულ იქნა ზაქსენჰაუზენის ცნობილ ბანაკში. დოკუმენტები, რომლებიც სტალინის შვილის აღსასრულზე შეიცავდა ინფრომაციას, მხოლოდ წლების შემდეგ გახდა ხელმისაწვდომი. ინფორმაცია ამერიკის საგარეო საქმეთა სამინისტროს განკარგულებაში იყო და სწორედ ამ საბუთებით მოხდა იმ ამბის შევსება და დაკორექტირება, რასაც ბატონი თომას ჯოზეფ ქაშინგი გვიყვება. იგი იაკობის თანამესაკნე გახლდათ. ომის დასრულების შემდეგ მუშაობდა ბრიტანეთის თავდაცვის სამინისტროში.

,,1943 წლის თებერვლის დასაწყისი იყო. ბანაკის ტერიტორიაზე თოვლი იდო. ცნობილ ბანაკში დაახლოებით ერთი კვირის შეყვანილი პატიმარი ვიყავი, როდესაც დაცვამ ორი მამაკაცი შემოიყვანა.

იმ ორიდან ერთ-ერთი სააბაზანოში გავიცანი. 4 ხელსაბანს, 2 უნიტაზს, 2 პისუარს და 2 ცივ საშხაპეს შორის თავი წარვუდგინე - ,,სერჟანტი ქაშინგი“. მან რუსულად მიპასუხა - ,,ჯუღაშვილი იაკობი, უფროსი ლეიტენანტი“ და ერთმანეთს ხელი ჩამოვართვით.

გვარმა ჯუღაშვილმა ჩემზე არანაირი შთაბეჭდილება არ მოახდინა, რაზედაც იაკობს იმედგაცრუება შევატყვე. ამიტომ თავი ხელახლა, ამჯერად გერმანულად წარვუდგინე - ,,ფელდფებელი ქაშინგი“ და თან ვკითხე - ,,რომელი ქვეყნიდან ხარ, პოლონელი ხარ? რუსი ხარ?“ ჯუღაშვილმა დამტვრეული გერმანულით მიპასუხა - ,,მე სტალინის შვილი ვარ“!

ჯუღაშვილი 8 საკნისგან შემდგარ ჩვენს ბარაკში მოხვდა. ყოველ საკანში იდგა საწოლი, რომელზეც იდო საბანი, პატარა მაგიდა და ნახშირის ღუმელი. ჩვენ შეგვეძლო, ყოველ დღე, დაცვის თანხლებით ერთი შეკვრა ნახშირი მოგვეტანა. ღუმელის ანთების უფლება დილის ხუთის ნახევრიდან გვქონდა. ნახშირი, რა რაოდენობასაც გვაძლევდნენ - საღამოს ათის ნახევრამდე გვყოფნიდა.

იაკობის და ჩვენი ყოველდღიური რაციონი იდენტური იყო. ნახევარი პური, ცოტა მარგარინი და სოსისი. საუზმედ ყავის შემცვლელს, სადილად კი უმეტესად კარტოფილს მივირთმევდით - კომბოსტოს მწნილთან ან კოლრაბისთან ერთად. იშვიათად, მაგრამ გვქონდა ბარდას სუპი ბეკონით.

პროდუქტის ამანათებს გარედან ჯუღაშვილი არ იღებდა. მას ხანდახან ჩემს ჩაის ვუნაწილებდი, რომელსაც მიგზავნიდნენ. სვამდა შავ ჩაის. როგორც ვიცი, საკითხავი ლიტერატურა არ ჰქონდა.

ჯუღაშვილი ყოველ დღე ბანაობდა და წვერს იპარსავდა. იგი ატარებდა სამხედრო ჩექმას, საჯირითო შარვალს, ზემოთ - მონაცვლეობით ხაკისფერ ან ლურჯ პერანგს და პულოვერს.

როგორც ყველა დანარჩენ პატიმარს ამ ცნობილი ბანაკიდან, მასაც ჰქონდა უფლება როცა მოისურვებდა, მაშინ ამდგარიყო. ის დილის შვიდის ნახევარისთვის, უმეტესწილად უკვე ფეხზე იყო. ხშირად გადიოდა სასეირნოდ.

თავს მოყვარულ მოჭიდავედ წარადგენდა და ერთხელ ვიჭიდავეთ კიდეც და მან რამდენიმე ილეთი მაჩვენა. თუმცაღა მას კარგ მოჭიდავეს ვერ დავარქმევდი.

მე მას იაკობს ვეძახდი, ის კი - ბატონი ქაშინგით მომმართავდა. ჩვენ შორის კომუნიკაცია არ იყო მარტივი. ის მხოლოდ დამტვრეული გერმანულით საუბრობდა. მომიყვა, რომ ომის დასრულების შემდეგ მსოფლიოს შემოვლა და ინგლისურის შესწავლა სსურდა. შევთანხმდით, რომ ერთმანეთის ენებს ვასაწავლიდით; მე ინგლისურს, ის კი - რუსულს. საბოლოოდ, ამ საქმიდან არაფერი გამოვიდა. რუსულად მე მხოლოდ ბილწი სიტყვების შესწავლა შევძელი.

ერთი უცნაური ჩვევა ჰქონდა: თითებს თმებში იყოფდა, შემდეგ ამ ხელს დახედავდა და შარვალზე იწმენდდა. ამას თითქმის ხუთ წუთში ერთხელ აკეთებდა. თითქოს თმის ცვენას განიცდიდა.

ნათელია, რომ იგი, როგორც - სტალინის შვილი არ გამოირჩეობდა ფართო თვალსაწიერით და რუსული სტანდარტული ტექნიკური სკოლის პროდუქტი იყო. ისე როგორც ქარხნაში - სწავლობ შენს სპეციალობას და არაფერს სხვას. ლიტერატურის, მუსიკის და თეატრის უმცროს სტალინს არაფერი გაეგებოდა. ხანდახან ტექნიკურ დეტალებზე საუბრობდა. ერთხელ ძალიან გამაოცა, როდესაც მითხრა, რომ სავსებით დარწმუნებული იყო, რომ მავთულხლართებში დენი არ გადიოდა, რადგან წინააღმდეგ შემთხვევაში ეს ელექტროენერგიის გაფლანგვა იქნებოდა. მიუხედავად იმისა, რომ იაკობს დამთავრებული ჰქონდა ელექტროინჟინერიის ფაკულტეტი, მაინც არ იცოდა, რომ მავთულხლართში დენი მხოლოდ გადიოდა და ის არ იხარჯებოდა.

მისთვის მთვარი სასაუბრო თემა პოლიტიკა იყო. რამდენჯერმე ჩემი კომუნიზმისკენ გადაბირებაც კი სცადა. მიხსნიდა კომუნისტურ ეკონომიკურ სისტემას. არგუმენტების მოყვანისას, თითქმის ყოველთვის იშველიებდა წინადადებას - ,,მე ხომ ეს ვიცი, ბოლო ბოლო სტალინის შვილი ვარ!“.

სიამოვნებით საუბრობდა სამომავლო გეგმებზე. ეს გეგმები დაახლოებით ასე ჟღერდა: ,,ეს ბოლო ომია, რომელშიც კომუნიზმისთვის ვიბრძვით. ომის დასრულების შემდეგ, ყველაფერს ისე იაფად დავამზადებთ, რომ ჩვენი პროდუქციით მთელ მსოფლიოს გადავფარავთ. არამხოლოდ საყოფაცხოვრებო საქონლით, არამედ ავტომობილებით და ძვირადღირებული საქონლით.“

სხვა ხალხის ან ქვეყნების უნარებზე საუბარს სიამოვნებით ნამდვილად არ უსმენდა. სახე ეცვლებოდა, უნდობლოდ და ეჭვის თვალით მიწყებდა ყურებას, როდესაც ჩემს ქვეყანაზე და ჩემი ქვეყნის მდგომარეობაზე ვუყვებოდი. ვუყვებოდი რომ ჩვენს ქვეყანაში ათასობით წლებია რაც არაჩვეულებრივი იუველირები გვყავს და რომ წიგნების ილუსტრაციებს ვაწარმოებთ.

,,მე რუსი ვარ!“- ყოველთვის აღნიშნავდა და ამას ისე ამბობდა, თითქოს ეს დიდებული რამ ყოფილიყოს.

ჯუღაშვილი ჩემთან საუბარში აღნიშნავდა, რომ ბანაკის გერმენლ უფროსებთან კარგი ურთიერთობები ჰქონდა და რომ ყოველ წუთს შეეძლო ბანაკის დატოვება.

ხშირად, დაცვის თანხლებით ის მართლაც გაყავდათ ბანაკიდან. მისი ბანაკში არყოფნის დროს, ჩვენ გვკეტავდნენ და არ მაქვს ინფორმაცია თუ რა ხდებოდა და რაზე ესაუბრებოდნენ იაკობს. დიდი ალბათობით, ანტიკომუნისტური პროპაგანდისთვის გადაბირებას ცდილობდნენ.

მეორე პატიმარი, რომელიც იაკობთან ერთად შემოიყვანეს - ვასილ კოკორინი იყო, საბჭოთა კავშირის საგარეო საქმეთა მინისტრის მოლოტივის დისშვილი. ვასილმა მომიყვა, რომ, როდესაც გერმანელბმა 1941 წელს იაკობი ტყვედ ჩაიგდეს, მას სამოქალაქო ტანსაცმელი ჩააცვეს და ბერლინი დაათვალიერებინეს, გერმანულ ოპერაშიც კი ჰყავდათ წაყვანილი. ეს ინფორმაცია ამძაფრებს ეჭვებს, რომ უმცროსი სტალინის ანტიკომუნისტად გარდასახვას ცდილობდნენ.

ერთი შეხედვით, რუსი ამხანაგისაგან განსხვავებით კოკორინი უფრო სანდო და გულღია ადამინის შთაბეჭდილებას ტოვებდა. იგი იყო საბჭოთა არმიის მფრინავი. თვითმფრინავის ჩამოგდების შემდეგ დიდი ხანი მოუწია თოვლში წოლა. მოყინულობის გამო, გერმანელებმა სამხედრო ლაზარეთში მას რამდენიმე თითი მოჰკვეთეს. მე ხანდახან ფეხებს ვუმასაჟებდი.

იაკობს და კოკორინს არ ჰქონდათ კარგი ურთიერთობა. მათ საუბრის საშუალებასაც არ აძლევდნენ, გამომდინარე იქიდან, რომ მათი საკნები ერთმანეთის მოპირდაპირედ მდებარეობდა. ისინი რადგან ერთად ჭამას აპროტესტებდნენ, დაცვა საკვებს კარების წინ უდგამდათ.

ერთხელ კორიდორში სერიოზულად იჩხუბეს. საქმე იქამდე მივიდა, რომ მომიწია ჩავრეულიყავი და უმცროსი სტალინი გვერდზე გამეყვანა. ძალიან ხმამაღლა ვუსყვედურე ამ საქციელის გამო, კოკორინი ხომ ინვალიდი იყო!

მიზეზი, თუ რატომ უცქერდა უნდობლად უმცროსი სტალინი კოკორინს, მოგვიანებით შევიტყვე. იაკობს დევნის მანია ჰქონდა. ამბობდა, რომ კოკორინი გესტაპოს აგენტი იყო და რომ იგი ჯუღაშვილზე სათვალთვალოდ შემოუშვეს ჩვენთან. სჯეროდა, რომ ვასილი არ იყო მოლოტოვის დისშვილი. ყოველთვის ხაზს უსვამდა, რომ მოლოტოვს დისშვილები საერთოდ არ ჰყოლია.

ვაშინგტონში ნაპოვნი გესტაპოს დოკუმენტები არ ადასტურებენ ამ ინფორმაციას. ჩვენ - ბრიტანელები ნამდვილად არ ვთვლიდით კოკორონს აგენტად, მაგრამ ჯუღაშვილს ღრმად სწამდა ამ თეორიის. ან რატომ უნდა ნდომოდათ გერმანელებს უმცროსი სტალინის თვალთვალი, როდესაც ისედაც ბანაკში ჰყავდათ და რაც მოესურვებოდათ შეეძლოთ ყველაფერი გაეკეთებინათ.

გესტაპომ საპირფარეშოში მომხდარი ინციდენტი სრული სიზუსტით არ აღწერა. ამბავი, რასაც მოგიყვებით, მოხდა არა სტალინის შვილის დაღუპვის დღეს, არამედ ერთი დღით ადრე.

იაკობმა საპირფარეშო ჩაურეცხავი დატოვა და მე მკაცრად ვუთხარი, რომ მინდორში არ იყო. რა თქმა უნდა, მან ეს იუკადრისა, გაბრაზდა და ხელითაც შემეხო, რაზეც რეაგირება მოვახდინე და ხმამაღლა მოვთხოვე, რომ - ჩაერეცხა. საბოლოოდ მან გააკეთა რასაც ვთხოვდი. თუმცაღა ამ ამბავს მის სიკვდილთან კავშირი არა აქვს.

იმ პერიოდში, ბარაკებს შორის ხმის გადამცემები დაკიდეს, რომლებითაც ინგლისურ და რუსულ ენებზე პროპაგანდისტული ახალი ამბები გადაიცემოდა. ერთ დღესაც ამ გადამცემის ქვეშ კედელთან მიყუდებული, გაფითრებული და სახეშეშლილი იაკობი დავინახე. მივესალმე, მაგრამ პასუხი არ დამიბრუნა. იმ დღეს არც დაუბანია და არც წვერი გაუპარსავს, საკვებიც ხელუხლებელი დატოვა.

კოკორინი შეეცადა დამტვრეული გერმანულით აეხსნა ამის მიზეზი.

როგორც აღმოჩნდა, ,,ახალმა ამბებმა” გვამცნო, რომ ტყვედ 6,000 000 რუსი იყო ჩავარდნილი გადაცემა კი სტალინის ციტატით დასრულდა - ,,ჰიტლერს საერთოდ არ ჰყავს რუსი სამხედრო ტყვეები, მას ჰყავს რუსი მოღალატეები, რომლებსაც თავად მივხედავთ, როდესაც ომი დასრულდება.” სტალინმა აგრეთვე განაცხადა, რომ ცრუ ინფორმაციაა, რომ თითქოს მისი ვაჟი - იაკობი ტყვედ იყო ჩავარდნილი. სინმადვილეში, მას საერთოდ არ ჰყავდა ვაჟი, სახელად - იაკობი.

ამ ინფორმაციის მოსმენის შემდეგ, უმცროსი სტალინი თავს უარყოფილად გრძნობდა. იგი მოღალატედ შერაცხეს. იგი ისედაც ღრმა დეპრესიას ებრძოდა და ტყვეობამ ეს უფრო გაამწვავა. ჩემი აზრით, ამ დღეს მან თვითმკვლელობა გადაწყვიტა.

უმცროსი სტალინის დაღუპვას მე უშუალოდ არ შევსწრებივარ. მაგ დროს ბარაკში ვიჯექი და სროლის ხმა იქ გავიგე. გარეთ გავიქეცი და დავინახე, რომ ჯუღაშვილი მავთულხლართებზე იყო გადაკიდებული. სხეულზე მრავლობითი დამწვრობა ეტყობოდა და გაშავებული იყო.

გერმანელებმა ჯუღაშვილი მავთულხლართებზე 45 წუთის განმავლობაში დატოვეს, სანამ კომენდანტი, ადიუტანტი და კიდევ რამდენიმე ადამიანი არ მოვიდა. მათ მდგომარეობა დეტალურად აღწერეს და გვამს ფოტოები გადაუღეს.

ყველას აღელვება ეტყობოდა.

შემდეგ გვამი ქსოვილში გაახვიეს და გაიტანეს. მოგვიანებით გამაფრთხილეს, რომ ამ თემაზე არ მესაუბრა, წინააღმდეგ შემთხვევაში ცუდი ამბები დამატყდებოდა თავს.

დაცვამ, თავის გადასარჩენად, როგორც ვაშინგტონში აღმოჩენილი დოკუმენტები იუწყება, არასწორი ინფორმაცია დააფიქსირა. გერმანული პროტოკოლის მიხედვით, იაკობისთვის, დაცვას მავთულხლართებზე შესკდომამდე ბევრად ადრე უნდა ესროლა. მათ ან უყურადღებოდ დატოვეს პატიმარი, ან სროლა დააგვიანეს. საბოლოოდ კი, უკვე გარდაცვლილ ჯუღაშვილზე, თავის არეში საკონტროლო გასროლა განახორციელეს.”

ზაქსენჰაუზენის ბანაკის არქივი.

რა წერია სამხედრო ექიმის მიერ გვამის დათვალიერების შემდეგ შედგენილ ოქმში:

,,საკონცენტრაციო ბანაკ ზაქსენჰაუზენის, ორანიენბურგის დაცვითი დანაყოფის სამხედრო ექიმი.

15.04.1943, ორანიენბურგი

სააქტო ჩანაწერის ნომერი: 14 f / 4.43 / Dr. Kr. / Du.

საქმე: პატიმრის სიკვდილი, დამგდარი ცეცხლნასროლი ჭრილობის შედეგად.

მიმართვა: ზაქსენჰაუზენის ბანაკის კომენდატურას.

ორანიენბურგი:

14.04.1943 წელს, პატიმრის გვამის დათვალიერების შემდეგ, დადგინდა დამდგარი სიკვდილის მიზეზი - თავის არეში განხორციელებული გასროლა.

კაკლის ზომის შემავალი ჭრილობა მდებარეობს მარჯვენა ყურიდან დაახლოებით 4 სანტიმეტრის მოშორებით, ყურსა და ყვრიმალს შორის. გამავალი ჭრილობა შეინიშნება მარცხენა თხემის ძვლის შუაში. ასევე აღენიშნება პატარა მუშტის ტოლი თავის ქალის ძვლის დანაწევრება და ტვინის ქსოვილის გადმოდინება.

დაზიანების შედეგად, სიკვდილი დაუყოვნებლივ დადგა.

სიკვდილის სავარაუდო მიზეზი: ტვინის ღეროსა და დიდი ტვინის დაზიანება.”

ოქმის სავარაუდო ავტორი - ჰაინც ბაუმქიოთერი.

ამ დოკუმენტში არ არის აღწერილი გვამის საერთო სურათი, არ არ მითითებული სხეულის დამწვრობა. ამ დოკუმენტით მხოლოდ სიკვდილის დადგომა დასტურდება და დანამდვილებით ვერ ვიტყვით იაკობი დენის მაღალმა ძაბვამ მოკლა, თუ საკონტროლო გასროლამ.

ზაქსენჰაუზენის ბანაკის არქივი.

საქმისათვის ძალიან საყურადღებოა ვასილი კოკორინის ორი ჩვენება, რომელთაც უცვლელად გთავაზობთ.

კოკორინი ორივთავე ჩვენებაში ბრიტანელებს უარყოფითად მოიხსენებს, თუმცაღა საგულისხმოა ერთი ფაქტი; იაკობის გარდაცვალებამდე, მან განცხადებით მიმართა ადმინისტრაციას და არსებული მდგომარეობიდან გამომდინარე სხვა ბანაკში გადაყვანა ითხოვა. მაგრამ, თუკი პრობლემა ბრიტანელებში იყო, თუ ისინი კოკორინს უდიერად ეპრყრობოდნენ და შეურაცხოფას აყენებდნენ, საკითხავია თუ რატომ შეცვალა მან იაკობის გარდაცვალების შემდეგ თხოვნა და ბანაკში დატოვება მოითხოვა? იაკობის გარდაცვალებას ბრიტანალების ქცევაზე რა გავლენა უნდა მოეხდინა, თუკი ისინი კოკორინს მართლაც სისტემატიური ტერორის პირობებში აყენებდნენ? ფაქტია, რომ კოკორინი ბანაკში დარჩა და ბრიტანელებთან ურთიერთობა განაგრძო.

ომის დასრულების შემდეგ მისი ბედი კარგა ხანს ისევე გაურკვევლი იყო, როგორც მისი ჩვენებები და ჩანაწერები. არსებობდა ორი ძირითადი ვერსია:

• იგი ომს გადაურჩა. 1945 წლის დასაწყისში კოკორინი ბუხენვალდის ბანაკში გადაიყვანეს, სადაც გარკევული დროით იოზეფ მიულერთან ერთად იჯდა საკანში.
• კოკორინი სხვა ცნობილ პატიმრებთან ერთად ფლოსენბურგის საკონცეტრაციო ბანაკში გადაიყვანეს და ბანაკის განთავისუფლების შემდეგ იგი რაღაც პერიოდით სამხეთ ტიროლში მყოფ პარტიზანებს შეუერთდა. შემდეგ კი დაიღუპა მოყინულობებით, რომელიც მთებში მსვლელობის დროს მიიღო.

რეალურად, კოკორინი ზაქსენჰაუზენიდან ბუხენვალდის ბანაკში გადაიყვანეს, შემდეგ კი დაჰაუში, საიდანაც 1945 წლის აპრილში SS-ის ბადრაგმა სხვა პატიმრებთან ერთად ალპებში, ნიდერდორფში მიიყვანა და მიატოვა. ყოფილი ტყვეები იტალიელმა პარტიზანებმა რომში ჩაიყვანეს და კოკორინი საბჭოთა სამხედრო მისიას გადასცეს. მას ამჯერად აღარ უცდია თავი „მოლოტოვის დისშვილად“ გაესაღებინა. ზედაპირული დაკითხვის შემდეგ იგი ქალაქ ბარიში, ამერიკულ შემკრებ პუნქტში გადაგზავნეს, იქედან კი სხვა „რეპატრიანტებთან" ერთად ოდესაში ბრიტანული გემით გაამგზავრეს. დაბრუნებისას, 1945 წლის 21 ივნისს საფილტრაციო შემოწმების შემდეგ საბჭოთა სამხედრო კონტრდაზვერვამ „სმერშმა" კოკორინი დააპატიმრა და მოსკოვში უშიშროების სახალხო კომისარიატს გადაუგზავნა. გამოძიებისას კოკორინმა აღიარა, რომ ტყვედ ჩავარდნის შემდეგ გამოიგონა მოლოტოვთან ნათესაობა, შემდეგ კი, 1943 წლის დეკემბრიდან გერმანულ სპეცსამსახურის საიდუმლო თანამშრომელი გახდა. მოსკოვის სამხედრო ოლქის ტრიბუნალმა კოკორინს 1952 წლის 16 იანვარს დახვრეტა მიუსაჯა. მისი აპელაცია უზენაესმა სასამართლომ უარყო და ვასილი კოკორინი 1952 წლის 26 მარტს დახვრიტეს. მიუხედავად მრავალწლიანი გამოძიებისა, მისი რეალური ვინაობის დადგენა დღემდე ვერ ხერხდება.

ფოტო ვასილი კოკორინის საგამოძიებო საქმიდან.

რაც შეეხება განცხადებას და ჩვენებას, რომლებიც დაწერილია იაკობის გარდცვალების დღეს და მეორე დღეს.

,,14.04.1943

ბანაკის კომენდანტს

ლეიტენანტი ვასილ ვასილის ძე კოკორინი

იმ ადამიანების გარემოცვაში, სადაც ეხლა ვიმყოფები, დიდი ხნით გაჩერება აღარ შემიძლია, ამიტომ მოგმართავთ თხოვნით, რომ დამიცვათ.

სამი ინგლისელის გამო, ბანაკში შემოყვანის დღიდან, დაკარგული მაქვს სიმშვიდე. ესენი არიან: ქაშინგი, ო’ბრაიენი და ენდრიუ უელში.

ქაშინგმა პროვოკაციულად გამომაცხადა გესტაპოს დამხმარედ. ეს ნიშნავს, რომ ჯაშუშობას მაბრალებს. ხუმრობით მეკითხება - თუ რატომ დავრეკე ორჯერ ბანაკში. გარდა ამისა, რატომ ვიღებ ახალ ნივთებს, მათ შორის ახალ საცვლებს. ეს მისთვის იმას ნიშნავს, რომ მე თითქოს ბანაკის ადმინისტრაციასთან კავშირები მაქვს.

14.04.1943 წელს როდესაც გარეთ ვიყავი, დამცინოდნენ. მეუბნებოდნენ, რომ - არაკვალიფიცირებული ადამიანი ვიყავი, დაუჯერებელ ამბებს ვყვებოდი საკუთარ თავზე და როდესაც შევეკამათე, ო’ბრაიენმა სახეში მუშტი ჩამარტყა.

დღეს 14.04.1943 წელს სამუშაოზე არ გავსულვარ.

ვიმედოვნებ, რომ ჩემს მონაყოლს გაითვალისწინებთ და იზრუნებთ, რომ ყველაფერი დალაგდეს.

14.04.1943

კოკორინი”.

,,ჩვენება 2

15.04.1943

ლეიტენანტი ვასილი ვასილის ძე კოკორინი.

14.04.1943 წლის გამოძიების საფუძველზე მოგახსენებთ: დაახლოებით ხუთი დღის წინ (ზუსტი თარიღი არ შემიძლია დავასახელო) ბატონი ქაშინგი გამესაუბრა და მითხრა, რომ მე, კოკორინი, ბანაკში სადაც ეხლა ვიმყოფები, გესტაპოს მფარველობის ქვეშ ვარ. იგი ასევე ესაუბრა უფროს ლეიტენანტ ჯუღაშვილს და მოახსენა, რომ მე ვარ ჯაშუში და ბანაკის კომენდანტს მივწერე წერილობითი თხოვნა უკეთესი უნიფორმის მისაღებად. როდესაც 2 უნიფორმა, 2 წყვილი საცვალი, 2 ცხვირსახოცი და პერანგი მივიღე, ქაშინგმა მკითხა - ,,როგორ გაქვს ასეთი ახლო და პირადული ურთიერთობა ბანაკის ადმინისტრაციასთან, თუ შენც ისეთივე ადამიანი ხარ, როგორიც მე?“ რა თქმა უნდა, ამის საფუძველზე, მან ჯაშუში მიწოდა და ეს ყველაფერი ჯუღაშვილსაც მოახსენა.

ჯუღაშვილმა უთხრა, რომ ეს არ შეესაბამებოდა სიმართლეს და მე გესტაპოსთან არანაირი კავშირი არ მქონდა.

წითელი ჯვრის დახმარების მიღებისას, რომელიც ბანაკის კომენდანტის მიერ იყო ნებადართული და რომელიც ყველაზე უნდა გადანაწილებულიყო, ქაშინგმა გადაწყვიტა, რომ ეს დახმარება მხოლოდ 5 ადამიანს ერგებოდა და ჩემი მისამართით თქვა, რომ გერმანელ ჯაშუშს არაფერი ერგება. ამის გამო მხოლოდ 100 ღერი სიგარეტი მერგო.

14.04.1943 წელს, უკვე წერილობით მივმართე ბანაკის კომენდანტს.

ნამდვილად არ ვიცი, ჩვენგან ვინ დააბინძურა საპირფარეშო. ბატონმა ო‘ბრაიენმა ,,რუსი განავალი” მიწოდა, რაზეც ვუპასუხე, რომ თვითონ იყო - ,,ინგლისელი განავალი”. ამის გამო ობრაინემა სახეში მუშტი ჩამარტყა.

ჯუღაშვილის თაობაზე შემიძლია გამოვთქვა ჩემი შეხედულება; იგი ყოველთვის მეუბნებოდა, რომ აქედან სასწრაფოდ უნდა წასულიყო და აქაურობას გასცლოდა და აშ. თავიდან მეგონა ხუმრობდა და სიცილით ვეკითხებოდი - სად აპირებდა გაქცევას, როდესაც დაცულ ზონაში ვიყავთ და გარშემო სულ საგუშაგო პოსტები იყო განლაგებული. ამაზე მიპასუხა, რომ ერთ ოჯახს - ტეტმანებს იცნობს, რომლებიც ბოლშევიკები არიან და ისინი დაეხმარებიან აქაურობიდან გაცევაში. გარდა ამისა დაამატა, რომ მამამისი ძალიან მკაცი ადამიანია და მას არ მოსწონს, რომ იგი ტყვეობაში იმყოფება.

ჯუღშვილი ასევე მომიყვა ქაშინგის შეთავაზებაზე, გვირაბის გაეთხარათ და ამ გზით ბანაკიდან გაქცეულიყვნენ, რაზეც მან ჯუღაშვილისგან უარი მიიღო.

მე მსურს ამ ბანაკში, სადაც ეხლა ვიმყოფები დავრჩე, მხოლოდ მსურს საკითხავი მასალა, თამბაქო და სხვა რუსებთან ერთად ყოფნა.

15.04.1993 კოკორინი

საბუთს ხელს აწერს და ამოწმებს

როთენფიურერ იოჰან ონეცკი.”

დაკრძალვის ადგილი, უკეთ რომ ვთქვათ იაკობ ჯუღაშვილის ცხედრის ადგილსამყოფელი, მის ბიოგრაფიაში ბოლო გაურკვეველ, იდუმალებით მოცულ საკითხად ითვლება. ისტორიკოსები 3 ძირითად ვერსიას განიხილავენ.

პირველი და ყველაზე რეალური ვერსია - ზაქსენჰაუზენის კრემატორიუმში მისი ცხედრის კრემაცია.

ცნობები, რომლებიც ბანაკის დოკუმენტაციას ეყრდნობა, მიუთითებენ, რომ 1943 წლის 14 აპრილს საკონცენტრაციო ბანაკ ზაქსენჰაუზენში იაკობის გვამს კრემაცია გაუკეთდა, რომლის შემდგომაც მისი ფერფლი, დოკუმენტებთან და გარდაცვალების მოწმობასთან ერთად რაიხის უშიშროების მთავარ სამართველოში გადაიგზავნა, საიდანაც მისი კვალი იკარგება.

მეორე ვერსია - ანონიმური საფლავი ზაქსენჰაუზენის ბანაკის ტერიტორიაზე.

მეორე მოსაზრებით, იაკობის გარდაცვალების შემდეგ, მისი ცხედარი ბანაკის ტერიტორიაზე, ან ბანაკთან არსებულ სასაფლაოზე დაკრძალეს. გამომდინარე იქიდან, რომ ბანაკში გარდაცვლილ ტყვეებს, როგორც წესი სასაფლაოზე მარხავდნენ, არ არის გამორიცხული, რომ მათ შორის იაკობ ჯუღაშვილი ყოფილიყო. ბანაკის დოკუმენტაციაში, სამწუხაროდ ამის მტკიცებულებები არ გვხვდება, რადგან მათი დიდი ნაწილი განადგურებულია.

მესამე ვერსია - იაკობის სხეულის ნაწილები სრულიად გაქრა.

ისტორიკოსების ნაწილი მიიჩნევს, რომ იაკობის საფლავის ადგილსამყოფელის დადგენა შეუძლებელია. კრემაციის და ფერფლის რაიხის უშიშროების მთავარ სამართველოში გადაგზავნის შემთხვევაშიც, ის აუცილებლად დაიკარგებოდა ომის ბოლო წლების არეულობაში და აქედან გამომდინარე, ვერ იარსებებს ვერც საფლავი და ვერც შემონახული ფერფლის ურნა.

ასევე მნიშვნელოვანი გარემოებაა ისიც, რომ 1945 წლის შემდეგ საბჭოთა კავშირში გადაგზავნილ საბუთებში არანაირი ინფორმაცია არ იძებნება იაკობის ფერფლის ან დაკრძალვის ადგილზე.

შესაბამისად, ყველაზე რეალისტური ვერსიად - ცხედრის კრემაცია, რაიხის უშიშროების სამმართველოში გადაგზავნა და ომის ქაოსში ურნის დაკარგვა შეგვიძლია მივიჩნიოთ.

ასევე უნდა ვახსენოთ იაკობის ნახევარდის, სვეტლანა ალილუიევას ვერსიაც. ჟურნალ ,,შპიგელის” სტატიაში ვკითხულობთ:

წლების განმავლობაშ სვეტლანა ალულიევა კანადიდან საიდუმლოებით მოცულ წერილებს იღებდა. მისი ინდოელი ცხოვრების თანამგზავრის - ბრიჯეშ სინგის მეგობრებს სვეტლანა სწერდა: წერილებში მომიხსენიებდნენ იმ კნინობითი სახელით, რომელითაც მხოლოდ ჩემი ძმა მომმართავდა. ბევრჯერ გავაგზავნე საპასუხო წერილი მითითებულ მისამართზე, მაგრამ პასუხი სამწუხაროდ არასდროს მიმიღია.

ამ ინფორმაციაზე დაყრდნობით, სვეტლანას სჯეროდა, რომ მისი ძმა გადაურჩა ომს და კანადას შეაფარა თავი, საიდანაც მასთან დაკავშირებას ცდილობდა.

ვერსიები ბევრია, ფაქტი კი ერთი:

იაკობს მისი ცხოვრების არცერთ ეტაპზე არ უგრძვნია თავი ბენდიერად და სამწუხაროდ არც გადაცვალების შემდეგ ერგო აღიარება მამის მხრიდან. ზუსტად ვერასდროს გავიგებთ, თუ რას გრძნობდა იგი სიცოცხლის ბოლო წუთებში, მაგრამ ნათელია - სასოწარკვეთა, უიმედობა და მომავლის შიში მასში აშკარად იყო.

მეგი სტემპენი.

განსაკუთრებული მადლობა, გიორგი ჯაიანს და ლევან ქემოკლიძეს, რომლებმაც საოცარო გარემო შემიქმნეს და ბერლინში ყოფნისას კომფორტული გახადეს არქივში მუშაობის პროცესი.

მადლობა იარკლი და დავით ხვადაგიანებს, რომლებიც ყოველთვის გვერდით მიდგანან.

მადლობა მკითხველს.